Ani tu, ani tam. Marzec '68 - powroty
- „Ani tu, ani tam. Marzec'68 - powroty” Krystyny Naszkowskiej to zbiór rozmów z polskimi obywatelami żydowskiego pochodzenia, którzy opuścili kraj w 1968 roku. Bohaterowie opowiadają o emigracji, traumie, życiu za granicą oraz powrotach do Polski po latach
Ani tu, ani tam. Marzec '68 – powroty
Wyjechali z Polski na skutek antysemickiej nagonki w marcu 1968 roku. Polscy obywatele, których przynajmniej jedno z rodziców miało żydowskie pochodzenie. Przez władze PRL, ale też przez polskie społeczeństwo zostali uznani za „element niepożądany”.
Po upadku komunizmu niektórzy wrócili – z Niemiec, Danii, Szwecji, Izraela, Stanów Zjednoczonych i Australii. Opowiadają o dzisiejszej Polsce widzianej oczami ludzi, którzy dziesiątki lat żyli poza nią, i porównują ją z Polską czasów swojej młodości.
Wśród bohaterów książki jest założyciel teatru, twórca sieci księgarń, właściciel sieci kawiarni, pisarz, wykładowca, biznesmen. Choć wielu odbudowało w Polsce swoje życie, mówią, że nadal są „w procesie wracania”. Bo traumy nie da się tak łatwo zapomnieć.
W 1968 roku powiedziano takim jak my, że nie jesteśmy Polakami. Takich rzeczy się nie zapomina.
Należę do tych, którzy są wdzięczni Gomułce, że ich wyrzucił z Polski.
Dla mnie Marzec był przeżyciem pokoleniowym.
Antysemityzm jest chorobą psychiczną Polaków.
Kanada jest cudowna, ale to Polska jest moim krajem. Śmierdzi, brudno, ale jest ciekawie.
W moich oczach sytuacja w Polsce zmierzała w stronę faszyzmu.
Dla mnie wyjazd z Polski nie był traumatycznym przeżyciem. Przeciwnie – to była wielka przygoda.
Tu mnie nie chciano. To jak ja mogę być Polakiem? Tadeusz Keshet, biznesmen

Krystyna Naszkowska – urodzona w 1949 publicystka i reporterka „Gazety Wyborczej” od pierwszego numeru. Związana z opozycją demokratyczną od połowy lat 70. W czasach pierwszej „Solidarności” pracowała w Agencji Prasowej „Solidarność”. Po wprowadzeniu stanu wojennego współpracowała z podziemnym „Tygodnikiem Mazowsze”, który drukowano w jej podwarszawskim domu. Autorka książek: Jedz, co chcesz (2013), Polskie rody biznesowe (2014) oraz Wygnani do raju. Szwedzki azyl (2017).
fot. Mateusz Bala

